शुक्रबार १७ मंसिर, २०७८ (Friday December 03, 2021)

चुनाैती बन्दै अव्यवस्थित शहरीकरण

सोमबार ६ जेष्ठ, २०७६ सुदर्शन अधिकारी 9655


चुनाैती बन्दै अव्यवस्थित शहरीकरण

    सामान्यतया सहरीकरण हुनु भनेको विकासको गति वृद्धि भएको मानिन्छ । सरकारी कार्यालय एवं बजार वाणिज्यका प्रमुख केन्द्रहरुको रुपमा विकसित भएकाले यो क्षेत्र सबैको आकर्षाको क्षेत्र बनेको हुन्छ । हाम्रो सर्न्दर्भमा भन्नुपर्दा जहाँ सहर भैसकेको छ त्यही अझै बढी मानव बस्ती विकास हुने क्रम बढ्दो छ अनि ग्रामीण क्षेत्र भने सहरीकरणमा परिवर्तन हुन नसकिरहेको अवस्था छ । यसरी हेर्दा सहरमा दिनप्रतिदिन समस्या थपिंदै गएको छ भने विकास पनि केन्द्रिकृत  बन्दै गएको देखिन्छ । गाउँलाई सहर बनाउनुपर्नेमा सबै बनिसकेको सहरमा मात्रै आकषिर्त हुँदा समस्या जटिल बन्दै सहरी जीवन कष्टकर हुदै गएको देखिन्छ ।
    मानवीय ज्ञान बुद्घि र विवेक बाट पूर्ण बनाइए पनि मानवमा सोचाई, सामुहिक प्रगति र उन्नतिको बाटोलाई समात्न नसक्दा प्रकृति हेपिदै र खिइदै गएको हामी सबैले देखे भोगेकै हो । अव्यवस्थित र अनियन्त्रित अनि योजनाबिहिन सहरीकरणले सहरी सम्पदा र प्राकूतिक सुन्दरतामा ह्रास ल्याएको छ । सहरीकरणको गतिसंगै प्राकृतिक सम्पदानाश हुन नदिई सहरी जनसख्यालाई सोही क्षेत्रका स्रोत र साधन तथा पूर्वाधारले वहन गर्न सके मात्र त्यसले फाइदा पुर्‍याउँछ । तर हाम्रो सर्न्दर्भमा ठीक विपरीत भएको देखिन्छ । जसका कारण फाइदाभन्दा बेफाइदालाई निम्ताइ रहेको छ । विगत चार दशकमा सहरी जनसंख्या पाचँ गुणाले वृद्धि भएको तथ्याङकले देखाएको छ । जनसंख्या वृद्धिकै कारण प्रकृतिले मानव कल्याण र स्वास्थ जीवनका दिएको स्वच्छ हावाको गुणात्मक सुन्दरता प्रदुषित बनेको छ ।
    वायु प्रदुषणले सहरी वातावरणलाई नराम्ररी गाँजेको छ । यातायातका साधनको वृद्धिसगैँ ट्रयाफिक व्यवस्थापन पनि चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ । पुराना सवारीसाधनबाट निस्कने धुवाँ उद्योग कलकारखानाबाट निस्कने धुवाँ धुलो कच्ची र खाल्डाखुल्डी सडक सबै अव्यवस्थित शहरीकरणका कारणका हुन् । समग्र वातावरणलाई तिनै धुँवा धुलो र सूर्यको किरणले गर्दा विभिन्न अस्वस्थकर ग्याँसको उत्पादन भई मानव स्वास्थमा प्रतिकुलअसर परेको छ । यस्ता प्रदुषणयुक्त ग्याँस वायुमण्डलमा फैलिएपछि एकातर्फपारीस्थितिक प्रणालीमा असर पर्छ भने अर्कोतर्फजनस्वास्थ्यमा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्दछ । वायुप्रदुषणले मानवदेखि जीवजन्तु रुखविरुवा तथा ऐतिहासिक धरोहरमाथि समेत हानी पुर्‍याउंछ ।  
    सहरी क्रियाकलापबाट निस्केको धुँवाले दृष्य क्षमता घटाउँदै ओजन तहको विनाश गरेर मानविय विपत्ती निम्त्याँउछ भने हरित गृह प्रभावको माध्यमबाट पृथ्वीको तापक्रम वढाउँछ जसले गर्दा अम्लवर्षा हुन्छ त्यसले वोटविरुवा तथा जलचरलाई मार्नेदेखि माटोको उत्पादकत्व समेत घटाउने कार्य गर्छ । सहरीकरणको विकास र विस्तार हुनेक्रम अठारौँ शताव्दीको औद्योगिकिरण पश्चात् भएको मानिन्छ । सहर विकासका लागि भौतिक पूर्वाधारको विकास अनिवार्य हुन्छ । जसअर्न्तगत व्यापारिक केन्द्रको विकास, व्यापार र उद्योगको विकास, बाटो विद्युत, यातायात, स्वास्थ्य शिक्षा सञ्चार आदि क्षेत्रको विकास पर्छन् । विभिन्न प्रशासनिक एकाइको गठन, कार्यविशिष्टता सेना प्रहरी आदिको विकास हो ।
    शहरीकरणको लागि अर्को आधार जनसंख्याको आकारमा वृद्धि हो । घना जनसंख्या पनि सहरको विशेषता नै हो। अर्को पक्ष भनेको एउटा सामाजिक संस्कृतिक प्रक्रिया हो जहाँका व्यवहार, सामाजिक सम्वन्ध, क्रियाकलाप, सोचाइ र जीवनशैली ग्रामिण जीवनशैलीभन्दा भिन्न हुन्छन । वर्तमान समयमा नेपालको सहरी क्षेत्रलाई नगरपालिका उपमहानगरपालिका र महानगरपालिका गरी तीन क्षेत्रमा विभाजन गरिएको छ । तीनै प्रकारका नगरपालिका वन्नका लागि निश्चित पूर्वाधार तयार हुनुपर्छ भनिए पनि त्यस्ता पर्ूवाधारहरुको विकास भएको देखिदैन । न्यूनतम पर्ूवाधार समेत विकास नगरी नगरपालिका घोषण गरिएका छन् । नेपालको असन्तुलित विका अथवा सहरकेन्द्रित आर्थिक प्रशासनिक र शैक्षिक विकासका साथै स्वास्थ्य रोजगार आदिका क्षेत्रको विका पनि सहरकेन्द्रित हुँदा वसोवास जनचाप वढेको छ । 
    सहरी क्षेत्रमा बसोवास गर्दा वर्तमान सञ्चार साधनको प्रयोग गर्न सकिने अन्तराष्ट्रिीय कारोवार गर्न सकिने सुरक्षित जीवन विताउन सकिने सुरक्षित जीवनविताउन सकिने मान्यताले गर्दा मानवको मनोविज्ञान नै सहरी क्षेत्रमा बसोवास गर्न प्रेरित गरिरहेको देखिन्छ दशवर्षो जनयुद्धकालमा धेरै ठूलो सख्यांमा विविध कारणले गाउँ छाडेर सहरमा वाच्न विवस भए । नेपालमा सहरीकरणको प्रकृतिलाई हेर्दा पूर्वाधार विना नै सहरी विकास भएको मानिएको छ । सहरी न्यूनतम आधारभूत  सुविधाको समेत अभाव देखिन्छ तर सोही स्थान सहरका नामले चिनिन्छ । हाम्रो सहरीकरणमा वर्साईसराइ र भारतीय प्रवासीहरुले सीमा क्षेत्रको जनसंख्यामा निकै ठूलो परिवर्तन ल्याएको देखिन्छ । यसबाट सहरी जनसंख्या अनियोजित रुपमा वढेको छ । 
    जे जति उद्योग व्यावसाय र कलकारखाना विकास भएका छन् ती सवै सहरी क्षेत्रमा नै केन्द्रित हुँदा भविष्यमा पनि सहरी क्षेत्रमा मानवाको चाप वढ्ने निश्चित नै छ । अव्यवस्थित सहरी करणले जलप्रदुषणलाई अत्याधिक मात्रामा वढाएको छ । जलप्रदुषण मूलत औद्योगिक फोहोरमैला घरायसी फोहोरमैला, सहरीमेल र वरिपरीबाट आउने रसायनयुक्त कृषिमेलबाट हुन्छ । हाम्रा धेरै नगर तथा वजार क्षेत्रमा ढलको अभाव छ र फोहोरमैला व्यावस्थापनको प्रवन्ध मिलाउन सके पानीका स्रोतमा पुग्नु अगावै तिनलाई प्रशोधनको प्रक्रियाद्धारा सफा गराउन सकिन्थ्यो । तर  हाम्रा वहन गर्ने क्षमता नाघिसकेका सहरबाट निस्केका ढल तथा फोहरमैला विना प्रशोधन नदिनाला ताल एवम् पोखरीमा पुग्ने गरेका छन् । त्यसैकारण हाम्रा प्रमुख सहरवरिपरिका नदीलाई नदि नभनेर ढल नै भन्नु पर्ने अवस्था आएको छ । 
    सहरीकरणको विकास द्रुत र अव्यवस्थित भएका कारण ध्वनि प्रदूषण पनि वातावरणीय स्वास्थ्य समस्याको रुपमा धेरै जसो सहरमा देखिएका छन्। वातावरण सम्वन्धी अध्ययनको तथ्याङ्कले नेपालको काठमाडौँलाई सवैभन्दा प्रदुषित सहरको रुपमा देखाएको छ सहरमा विशेष गरी ट्रयाफिक, औद्योगिक क्रियाकलाप, निर्माण कार्य र भीडको कोलाहल ध्वनि प्रदूषणका कारण हुन । काठमाडौँ उपत्यका सहर र वाहिरका प्रमुख सहर लगायत राजमार्ग आसपासका सहरी क्षेत्रमा यो प्रमुख समस्या वन्दै गएको छ । सहरीकरणका कारण जनस्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर परेको छ । भने लुटेरा, डकैती भ्रष्टाचारी नैतिकपतन, सामन्ती जस्ता समूहहरुको क्रीडास्थल पनि वन्न गएको छ सहरीकरण कै कारण मानवमा व्यक्तिवादीपन समेत वढेर गएको छ भने पारिवारिक ढाँचामा पनि परिवर्तन आएको छ । 
    सडक वालकहरुको संख्यामा वृद्धि वृद्धहरु अपमानित भएका छन भने सामुहिकता हराएको छ । दुराचार दूर्व्यसन चोरी ठगी वेरोजगारी आत्महत्या यौनशोषण, एकाङ्कीपन आदि पक्षको विकास भएर गएको छ । यसको असर परिवार समुदाय राष्ट्रिय राष्ट्रियस्तरमा समेत पर्दै गएको छ जसले मुलुकको र्सवाङ्गिण विकासमा प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष असर गर्दछ । सही र सन्तुलित तथा व्यवस्थित सहरी विकासलाई भने नकारात्मक मान्न सकिदैन । योजनावद्ध र व्यवस्थित सहरीकरणको प्रक्रियाबाट विकासका आयामहरु थपिन्छन् । औद्योगिकीकरणको प्रक्रिया अगाडि वढ्छ भने सामाजिक अन्तरक्रिया र अन्तरसम्वन्धको दायरा पनि व्यापक वन्दै जान्छ । जसका लागि सहरीकरण गर्नु अगाडि पर्याप्त पूर्वाधारको विकास र सहरवनेपछि आउने समस्याको समुचित व्यावस्थापनगर्न सकेमात्र सहरीकरणले फाइदा पुर्‍याउँछ । 
                                                                                लेखक समाजशास्त्रका अध्यापक हुन्
 




मतहरू

Beauty Care

Beauty Care

Propecia

viagra y presion alta

Tie On Earloop Mask Machine

Tie On Earloop Mask Machine

Electrostatic Spray Gun Cordless Electrostatic Backpack Sprayer

Electrostatic Spray Gun Cordless Electrostatic Backpack Sprayer

mcowdxbg

https://bit.ly/movies-ogon-film-ogon-2021

Triedia

Stromectol

China Fence Trailer

China Fence Trailer

Best Budget Portable Speakers

Best Budget Portable Speakers

mobile flushing toilets

mobile flushing toilets

potty portable toilets

potty portable toilets

TooxinvoP

Viagra

Patrickphago

dating a gay guy who only tops gay san antonio dating events naked dating gay

portable washroom

portable washroom

Gel Sealing Hepa Filter Hvac For Clean Room

Gel Sealing Hepa Filter Hvac For Clean Room

Patrickphago

free gay men dating site gay speed dating sf little gay book speed dating

viagra online cheap uk

Amoxicillin Ointment

brenressy

Cialis

MichaelTag

best gay dating service gay sugardaddy dating nyc free online gay dating

Epherry

Propecia

Plaloug

http://buytadalafshop.com/ - cialis dosage

chiense

https://buypropeciaon.com/ - finasteride without prescription uk

Kinfuff

http://buystromectolon.com/ - ivermectin dosage for humans

HenrySTeef

gay teen dating match gay astrology dating gay dating scammers in ukraine

ivermectin tablets for humans

Zithromax Vicodin Interaction

buy cialis online

Site De Vente De Cialis

Aluminium Foil Tape Dispenser Manufacturing Process

Omega???????????? Aluminium Foil Tape Dispenser Manufacturing Process

HenrySTeef

dating in detroit gay aplikasi gay dating indonesia gay males dating gay females

prochlorperazine best price

Comprar Viagra Generica Farmacia

shosive

Priligy

Ekinofe

https://bit.ly/3zexxv7

Joegab

ivermectin 3

Jackgab

provigil uk

poorketry

https://buyplaquenilcv.com/ - plaquenil hydroxychloroquine

Kiagab

ivermectin

assottDof

Zithromax

ronignoks

Lasix

Jackgab

viagra 15 mg

Lasix

Cialis Commenti

Annagab

prednisone10 mg

squeero

http://buypriligyhop.com/ - priligy premature ejaculation pills

Priligy

Flomax No Prescription

Smoompawl

http://buyzithromaxinf.com/ - z pack for ear infection

plaquenil rash

Prednisone Without Prescription In Uk

Judygab

flomax uk otc

Jasongab

[url=http://cialisvtabs.com/]generic female cialis[/url] [url=http://ivermectinepharm.com/]ivermectin uk[/url] [url=http://sildenafilct.com/]viagra for men[/url] [url=http://viagratt.com/]buy female viagra singapore[/url] [url=http://tadalafilc.com/]tadalafil online australia[/url] [url=http://ivermectintabletsforsale.com/]price of ivermectin[/url] [url=http://cleocinbuy.com/]clindamycin cream otc[/url] [url=http://viagrapio.com/]where can i buy over the counter generic viagra[/url] [url=http://abctadalafil.com/]cialis 40 mg for sale[/url] [url=http://tadalafilonlineorder.com/]generic tadalafil without prescription[/url]

Annagab

viagra price

Prednisone

Amoxicillin For Abcess Tooth

Jackgab

[url=https://xpharmacyonline.com/]what's the best online pharmacy[/url]

Amygab

ivermectin 1%

Paulgab

price viagra uk

Suegab

aurogra 100

Kiagab

[url=http://buycialistabsonline.com/]cialis 10mg daily use[/url]

Ugogab

viagra 40 mg

flounty

http://buyneurontine.com/ - side effects of gabapentin

antippida

Prednisone

viegotiep

Neurontine

Jackgab

tadalafil cost

gabapentin neurontine

Astymin

Gustavofrata

research papers online cheap papers

Speaway

http://prednisonebuyon.com/ - Prednisone

Jackgab

ivermectin

MatthewSaunk

cv writing service cpm homework help cc3

Kiagab

ivermectin iv

Marygab

[url=https://onlinesildenafilbuy.com/]buy viagra cheap[/url]

Nickgab

ivermectin 4

Samgab

stromectol uk

Marygab

fluoxetine hcl

cruosfn

https://bit.ly/films-dyuna-2021-goda-smotret-onlaine

Marygab

cialis levitra

Boogab

[url=https://sildenafil.blue/]sildenafil pills online[/url]

propecia for sale online

Acquistare Levitra In Farmacia

Annagab

[url=http://cialis.tech/]cialis tadalafil[/url]

Tychoaw

Priligy

AAmyolk

https://bit.ly/barbarossa-8-seriya

AAibfzt

https://bit.ly/zapretnyy-plod-118-seriya

Lasix

Cadian Viagra No Script

Alangab

[url=http://vardenafil.quest/]20 mg vardenafil[/url] [url=http://accutane.online/]where to buy accutane in canada[/url] [url=http://sildenafilcm.com/]sildenafil 100mg price[/url] [url=http://viagrajpill.com/]order cheap viagra[/url] [url=http://bxtadalafil.com/]20 mg tadalafil cost[/url] [url=http://sildenafilfb.com/]order sildenafil online[/url] [url=http://viagradiscountonline.com/]discount viagra india[/url] [url=http://onsildenafil.com/]sildenafil 1.5[/url] [url=http://sildenafilspills.com/]price of sildenafil 50 mg[/url] [url=http://cialispills.online/]cialis purchase online australia[/url]

Viagra

cialis and benazipril

AArfgur

https://bit.ly/kriposna

Ivygab

viagra 1500mg

heachat

Cialis

BrandonWex

writing analytical essays pay essay writing professional essay writing services

Nickgab

viagra generic

Kimgab

[url=https://buygenericcialis.quest/]cialis genuine buy[/url]

Markgab

generic trental

Boogab

viagra 250 mg

embexia

Cialis

Janegab

antabuse pills

Joegab

[url=https://tizanidine.quest/]tizanidine tablet generic[/url]

Poefole

Propecia

flarlosse

Viagra

Marygab

[url=https://viagrafm.com/]viagra 50 mg coupon[/url]

Samgab

ivermectin uk

Kimgab

plavix drug

Carlgab

tadacip uk

Jimgab

tadalafil 2.5

Samgab

propanolol

Cialis

Cialis Tadalafil 20mg

Kimgab

buy zanaflex

Janegab

ivermectin buy

DonaldAppop

comparative essay example literary analysis essay example argumentative essay examples

AAphsec

https://bit.ly/krepostnaya-3-sezon

Cialis

Zithromax India

Jackgab

anti buse pills

Evagab

cialis offer

viagra sale buy

Online Propecia Order

AAhqbln

https://bit.ly/krepostnaya-3-sezon

Jimgab

advair cost

AAcpisq

https://bit.ly/neverny-38-seriya

Nickgab

ivermectin buy

Jackgab

ivermectin usa

Stromectol

Mwtformin For Wwight Loss In Canada

Jackgab

ivermectin usa

Janegab

ivermectin 200

Janegab

ivermectin 2ml

prednisolone vs prednisone

Bentyl Medication Buying

Nickgab

buy stromectol

Marygab

ivermectin otc

Annagab

[url=http://ivermectin.red/]cheap stromectol[/url]

Samgab

prednisone uk

Jackgab

stromectol xl

Ugogab

sildenafil 88

Joegab

ivermectin

Janegab

buy ivermectin

Kiagab

elavil 15 mg

Jackgab

elavil 150 mg

Wimgab

albenza 1996

Samgab

cost cipro

Ivygab

erectafil 40

Markgab

toradol rx

Nickgab

phenergan drug

Annagab

bactrim mexico

Marygab

finpecia 1 mg

Ivygab

keflex tabs

Ivygab

ventolin tabs

Evagab

tadalafil otc

Jimgab

sildenafil 25

Joegab

80 mg cialis

Jimgab

[url=https://onlinedrugstore.quest/]legit online pharmacy[/url]

Kimgab

finpecia 1mg

Jackgab

allopurinol 100

Judygab

viagra coupon

Ivygab

buy finpecia

Jimgab

ampicillin iv

Suegab

real cialis

Jackgab

malegra canada

Zakgab

cialis paypal

Jackgab

indocin pill

Nickgab

cialis 75 mg

Miagab

prozac online

Ivygab

viagra 200

Suegab

online zoloft

ArthurFew

sex mmorpg games free sex games cancun gigi date games sex

Janegab

zoloft 12.5

Boogab

price viagra

Janegab

ivermectin 5ml

Joegab

zoloft 20 mg

Jackgab

prozac brand

Marygab

zovirax 400

Ugogab

ivermectin 5

Paulgab

fluoxetine pill

Donaldanire

riley reid nubiles porn sex games gif nude housewife sex games sex online games

Carlgab

buy stromectol

Donaldanire

sex scenes in video games couples dare sex games new grounds sex games

Annagab

viagra 5343

Samgab

ivermectin

Evagab

fluoxetine nz

Nickgab

bupropion otc

Wimgab

lilly cialis

Tedgab

trazodone 50

Ivygab

cialis drug

Teogab

[url=http://ivermectinxsale.com/]stromectol ivermectin buy[/url]

Samgab

[url=http://tadalafilgeneric.quest/]tadalafil 5mg generic[/url]

Marygab

[url=https://buycialispills.quest/]cialis from mexico[/url]

Ivygab

[url=https://ivermectinxsale.online/]ivermectin brand name[/url]

Markgab

[url=https://buyivermectin.monster/]ivermectin buy online[/url]

Nickgab

[url=http://viagrapill.quest/]viagra online no prescription[/url]

Jackgab

[url=https://buygenericviagraonline.online/]cheap viagra australia[/url]

Samgab

[url=http://canadiancialis.quest/]cialis canada buy online[/url]

Jimgab

[url=https://zoloft.monster/]5 mg zoloft 30 pills[/url]

Joegab

[url=https://sildenafil50mg.quest/]sildenafil sale in india[/url]

Joegab

[url=https://sildenafil50mg.online/]30 mg sildenafil buy online[/url]

Suegab

[url=https://tadalafilcialis.online/]prescription cialis online pharmacy[/url]

Ivygab

[url=https://ivertabs.online/]stromectol medicine[/url]

Jackgab

[url=https://ivermedication.online/]ivermectin uk[/url]

Miagab

[url=https://canadianpharmacycialis.quest/]cost of cialis pills[/url]

Annagab

[url=http://cialischeap.online/]cialis over the counter in canada[/url]

Janegab

[url=https://tadalafil20mg.online/]mexico rx tadalafil[/url]

Samgab

[url=http://sildenafilcitrate100.online/]sildenafil 50 mg online us[/url]

Evagab

[url=http://ventolin.online/]ventolin online no prescription[/url]

Janegab

[url=https://tadalafil20mg.quest/]tadalafil 20 mg mexico[/url]

Annagab

[url=http://atarax.online/]atarax for eczema[/url]

Annagab

[url=http://wheretobuycialis.quest/]generic cialis 20 mg cheap[/url]

Ivygab

[url=https://paxil.online/]how much is paroxetine[/url]

Joegab

[url=https://ivermectincv.quest/]stromectol usa[/url]

Samgab

[url=http://sildenafilcitratetablets.online/]sildenafil pharmacy[/url]

Dengab

[url=http://generictadalafil.quest/]india tadalafil comparison[/url] [url=http://doxycycline.monster/]best price for prescription doxycycline[/url] [url=http://ivermectinatab.com/]ivermectin otc[/url] [url=http://tadalafiltabsonline.com/]best tadalafil tablets[/url] [url=http://sildenafilpill.quest/]sildenafil uk cheapest[/url]

Joegab

[url=https://100mgviagra.online/]buy viagra online usa paypal[/url]

Ugogab

[url=https://furosemidelasix.online/]where can i buy lasix online[/url]

Evagab

[url=http://cialiscost.online/]cialis without a doctor[/url]

Wimgab

[url=https://amoxilamoxicillin.com/]amoxicillin no script[/url]

Suegab

[url=https://tadalafilktabs.online/]tadalafil 100mg india[/url]

Suegab

[url=https://sildenafilgeneric.online/]sildenafil 20 mg prescription[/url]

Ugogab

[url=https://ivermectinttab.com/]oral ivermectin cost[/url]

Evagab

[url=http://strattera.monster/]strattera 40 mg coupon[/url]

Ivygab

[url=https://cialisxrx.online/]cheapest price for generic cialis[/url]

Nickgab

[url=http://doxycycline.monster/]where can you buy doxycycline online[/url]

Jackgab

[url=https://citalopram.quest/]citalopram 5mg[/url]

Jimgab

[url=https://ivertabs.com/]cost for ivermectin 3mg[/url]


यसमा तपाइको मत


सम्बन्धित शीर्षकहरु

यसपाली को world Cup कसले जित्ला?